Przewodnik: historia Austrii i jej wpływ na rozwój turystyki. Rozwój kultury, architektury i sztuki austriackiej. Najważniejsze wydarzenia w historii Austrii

Położenie geograficzne Austrii w miejscu, gdzie stykały się trzy kultury: romańska, słowiańska i germańska, miało wielki wpływ na historię tego kraju. Od czasów paleolitu tereny Austrii były zasiedlone - dowodem tego jest m.in. rzeźba Wenus z Willendorfu. Kultura halsztacka, którą rozwinęli Ilirowie w epoce żelaza, możemy poznać dzięki znaleziskom w Hallstatt, gdzie odkryto ślady z 750-400 r. p.n.e. Plemiona koczownicze zniszczyły kulturę halsztacką przez częste najazdy (przede wszystkim Scytów). Plemiona celtyckie zaczęły intensywnie napływać na tereny dzisiejszej Austrii od IV w. p.n.e. Z czasem plemionom tym udało się stworzyć zalążki państewek. Wśród nich znaczenie miały przede wszystkim państwo retyckie i państwo noryckie. Plemiona germańskie (Cymbrowie, Teuronowie) w końcówce II stulecia p.n.e. rozpoczęły najeżdżać państwa celtyckie. Pod koniec I w. p.n.e. tereny Austrii opanowali Rzymianie.

Terytorium dzisiejszej Austrii  było włączone w skład rzymskich prowiincji Panonia, Recja i Noricum. Obecni tutaj Rzymianie pozostawili po sobie spuściznę w postaci infrastruktury komunikacyjnej (drogi) i budowli militarnych (obozy wojskowe), które z czasem przekształciły się w miasta. Granica imperium rzymskiego przebiegała wzdłuż rzeki Dunaj. Przy rzece powstała osada Windobo (zalążek Wiednia), Lentia - dzisiejszy Linz, Iuvavum - dzisiejszy Salzburg i np. Brigantium - dziś Bregencja. Chrześcijaństwo do Austrii przywędrowało w III wieku, od roku 313 za sprawą edyktu mediolańskiego zaczęła funkcjonować kościelna organizacja.

W okresie upadku cesarstwa rzymskiego w okresie IV - VI w. Austria stanowiła szlak komunikacyjny wędrówek loudów. Migrowali tędy przede wszystkim plemiona germańskie: Gotowie, Kwadowie. Longobardzi, Ostrogotowie, ale również mongolskie plemiona Hunów czy Awarów. Szala znaczenia poszczególnych z nich przechylała się w różnych okresach raz w jedną, raz w drugą stronę - na rzecz plemion germańskich lub mongolskich.

W VI stuleciu w Alpy zawitali Słowianie, którzy tworzyli w górach i na ich przedpolach osady. Dowodem na to są ich słowiańsko brzmiące nazwy. Znaleziska archeologiczne, które ujawniły zabytki ultury słowańskiej, potwierdziły przypuszczenia.

Stopniowo, postępujące od zachodu germańskie plemię Bawarów, poprzez zakładanie miast, ośrodków chrześcijaństwa i warowni zaczęli wypierać Słowian z terenów Austrii. Misyjną działalność prowadził przede wszystkim Salzburg, w którym w roku 798 powstała siedziba arcybiskupstwa.

W czasach Karola Wielkiego nasiliła się intensywność bawarskiego osadnictwa. W 803 r., kiedy Karol Wielki zwyciężył w wojnie z Awarami, utworzona została na ziemiach naddunajskich Marchia Wschodnia (Ostmark). Pierwotną nazwą państwa była Marchia nad Dunajem. Był to obszar ziem od rzeki Aniza (Enns) do Lasu Wiedeńskiego. Nazwę Ostarrichi (dzisiaj Österreich) po raz pierwszy użyto w 996 r.

Marchia Wschodnia w X wieku była we władaniu Węgrów. Kiedy Węgrzy zostali pokonani w 955 r. przez Ottona I w bitwie nad rzeką Lech, włączona została do Rzeszy. Ród Babenbergów w roku 976 objął władzę.

Niemal X kolejnych stuleci to panowanie w Austrii dynastii Babenbergów (przez 270 lat) oraz Habsburgów przez lat 636. W XI w., w czasach panowania Babenbergów (od 976 do 1246 r.) posiadłości marchii austriackiej powiększyły się aż po obszar dzisiejszej Austrii Górnej i Dolnej. Rok 1156 to otrzymanie dziedzicznego księstwa lennego Rzeszy Niemieckiej przez Austrię. W 1192 r. Austria uzyskała marchię styryjską (Steiermark). Ten czas to rozwój gospodarki Austrii: wydobycie srebra, soli i złota oraz korzystne położenie w pobliżu europejskich szlaków handlowych były czynnikami sprzyjającymi rozwojowi. Krzewione było chrześcijaństwo, kwitła rycerska kultura, czego przejawem może być np. epos Pieśń o Nibelungach. Powstały wtedy katedry w Gurk w Karyntii oraz Seckau niedaleko Knittelfeld w Styrii (romańskie z XII w.). Wybudowano wiele klasztorów benedyktynów, augustianów i cystersów w XI i XII wieku w miejscowościach Melk, Göttweig, Klosterneuburg, Heiligenkreuz, Zwettl, Seckau. Fundacja tych klasztorów przesuwała granice kolonizacji aż do dzisiejszych wschodnich granic austriackich.

Nad Austrią zapanowali Czesi: Wacław I, Przemysł Ottokar II. W okresie bezkrólewia w latach 1254-1273 r. władzę przejęli Habsburgowie (aż do 1918 roku). Lenno austriackie, czyli Austria Górna i Austria Dolna oraz Styria, stopniowo poszerzano o Karyntię i Krainę (dziś Słowenia), Tyrol (w 1363 r.), Bryzgowię (w 1368 r.), Triest (w 1382 r.). Tytuł arcyksięstwa przypadł Austrii w roku 1453.

Spójność polityczna pociągnęła za sobą rozwój kulturalny Austrii. W Wiedniu w 1365 roku powstał uniwersytet będący w najstarszym w niemieckim obszarze językowym. Od roku 1469 Wiedeń stał się siedzibą biskupstwa. Rozwijał się gotyk w architekturze, cystersi krzewili gotyk francuski (Heiligenkreuz, Lilienfeld, Zwettl), gotyk włoski panował u dominikanów (klasztory Friesach, Krems). Typowymi dla Austrii były wielonawowe kościoły (kościół Św. Stefana w Wiedniu - najbardziej znany kościół wielonawowy w Austrii). Rozwijało się też budownictwo świeckie, np. w Steyr czy Bruck.

Austria pozyskała w drugiej połowie XV w. Flandrię i Niderlandy dzięki poszerzającym swe posiadłości (małżeństwa, traktaty) władcom. Na początku XVI w. władcy Austrii pozyskali również prawo dziedziczenia monarchii hiszpańskiej.

Czechy i Węgri na mocy unii weszły w skład Austrii w 1526 r. i ten układ trwał aż do I wojny światowej. Rozwój renesansu w Austrii związany jest przede wszystkim z panowaniem cesarza Maksymiliana I w latach 1459-1519 r. Maksymilian I był mecenasem sztuki i nauki. W historii odcisnęła się znacząca rola malarstwa austriackiego z jego szkołą naddunajską, której przedstawicielem jest m.in. L. Cranach. Architektura austriacka charakteryzowała się połączeniem stylu włoskiego i elementów rdzennych (np. w Salzburgu katedra i rezydencja arcybiskupstwa oraz w Grazu mauzoleum Ferdynanda II). Budowano pałace zamiast zamków (pałac Rosenburg w Dolnej Austrii, w Karyntii pałac Hochosterwitz, pałac Porcia w Spittal).

Katolicyzm w okresie reformacji znalazł sobie ostoję w Austrii. Władza absolutna utrwaliła się na skutek wojny 30-letniej. Wiedeń oblężony był dwukrotnie przez Turków (1529, 1683). Austria po zwycięstwie nad Turkami (w którym doniosłą rolę odegrał również Jan III Sobieski) rozwinął się w Austrii barok. Najważniejszymi twórcami baroku austriackiego był J.B. Fischer von Erlach, J.L. von Hildebrandt, którego projektu są reprezentacyjne budowle w Wiedniu, np. zespół Belwederu, ale również budowle w Salzburgu. Innym znanym architektem był J. Prandtauer (w St.Polten, Melk). Styl terezjański (późnobarokowy) rozwinął się w Austrii za czasów panowania Marii Teresy. Styl terezjański był dla Austrii odpowiednikiem rokoka południowoniemieckiego i francuskiego.

W wojnie o sukcesję hiszpańskiej linii Habsburgów (1701-14 r.) Austria uzyskała Belgię, Mediolan, Neapol, Parmę i Sardynię. Na rzecz Prus utraciła natomiast Śląsk (1741); brała udział w I (1772 r.) i III (1795 r.) rozbiorze Polski. W polityce  wewnętrznej wprowadziła daleko idące reformy (od ces. Józefa II zwane „józefińskimi").

Objęcie rządów przez cesarza Franciszka Józefa I w 1848 r. otworzyło okres neoab-solutyzmu. Na zmianę polityki wewnętrznej wpłynęły wojskowe niepowodzenia Austrii, zwłaszcza jej klęska w wojnie z Prusami (Sadowa 1866 r.), po której w 1867 r. utworzona została dualistyczna monarchia Austro-Węgier.

Symbolem bogactwa i dumy narodowej były nowe koncepcje urbanistyczne Wiednia, jako stolicy wielonarodowościowego imperium. W architekturze panował styl historyczny (zabudowa Ringstrasse), a pod koniec XIX w. narodziła się secesja (1897 r. tzw. Jugendstill — budynek poczty, banki, dworce).

Na przełomie XVIII i XIX w. głównym celem politycznym Austrii było przeciwstawienie się ekspansji napoleońskiej. W 1804 r. Franciszek II przyjął tytuł cesarza austriackiego jako Franciszek I, a w 1806 r. po utworzeniu Związku Reńskiego zrzekł się tytułu cesarza Rzeszy, która już od dawna przestała praktycznie istnieć. Po klęskach wojennych (bitwa pod Wagram; pokój we Wiedniu w pałacu Schónbrun w 1809 r.) Austria poniosła wielkie straty terytorialne. Utracone terytoria w większości odzyskała po upadku Napoleona w wyniku Kongresu Wiedeńskiego (1814-15 r., duża rola ministra spraw zagranicznych hr. Metternicha), stając się znowu jedną z głównych potęg Europy4. Nastąpił długi okres pokoju, a wraz z nim gwałtowny rozwój przemysłu i techniki (1837-47 r. wybudowano linię kolejową Wiedeń-Bogumin, tzw. Kolej Północną; w 1854 r. pierwszą w świecie kolej górską przez przełęcz Semmering) oraz Wiednia jako nowoczesnej metropolii. W kulturze europejskiej szczególną rolę odegrała austriacka muzyka klasyczna (J. Haydn, W.A. Mozart, L. van Beethoven), której ośrodkiem był Wiedeń. Ponadto rozwijał się nurt muzyki ludowej (formy taneczne — lendler, prototyp walca; walc J.J. Straussowie), muzyka romantyczna (F. Schubert), operetka wiedeńska (J.J. Straussowie, F. v. Suppe, K. Zeller). W architekturze na przełomie XVIII i XIX w. rozwija się neoklasycyzm, między Kongresem Wiedeńskim a rewolucją Wiosny Ludów w 1848 r. (powstanie we Wiedniu) w tzw. okresie przedmarcowym — biedermeier.

Po zakończeniu I wojny światowej Austrię dotknął kryzys ekonomiczny i chaos polityczny, które były przyczyną upadku imperium.

12.XI.1918 r. to ogłoszenie Austrii jako republiki federalnej. W jej skład weszły w większości rdzenne tereny niemieckojęzyczne dawnego księstwa austriackiego. W marcu 1938 r. nastąpiło włączenie Austri do Rzeszy Niemieckiej, a proces ten ułatwiły ujawnione wcześniej (po 1930 r. ) tendencje faszystowskie oraz narodowosocjalistyczne w kraju. Będąc częścią Niemiec w czasie II W.Ś. Austria brała czynny udział. Republika demokratyczna została przywrócona (na mocy uzgodnień między czterema mocarstwami okupacyjnymi) po zajęciu w 1945 r. Austrii przez wojska alianckie.

Pełna suwerenność Austrii uznana została 15 maja 1955 r. traktatem w Wiedniu w Belwederze. 26 października 1955 r. uchwalona została przez austriacki parlament, ustawa o wieczystej neutralności a data ta stała się świętem narodowym obchodzonym od 1965 roku.