Białoruś

Obszar 207,6 tys. km2; 10259 tys. ludności; 49 osób na 1 km2; stolica Mińsk (1613 tys. mieszk.; 1990 r.); inne miasta: Homel, Witebsk, Brześć, Grodno; struktura ludności: Białorusini (ponad 80%), Rosjanie, Ukraińcy, Polacy, Żydzi, w mniejszej liczbie Tatarzy, Litwini, Cyganie, Łotysze; język białoruski; prawosławni, grekokatolicy.

Atrakcje turystyczne
Mińsk — stolica, jedno z najstarszych miast Białorusi — w XI w. był wschodnio-słowiańskim grodem, a od początku XII w. ośrodkiem księstwa mińskiego zależnego od 1326 r. od Litwy. Prawa miejskie uzyskał w 1499 r. Od 1569 r. wszedł w skład Rzeczypospolitej, a od 1793 r. w skład Rosji. W 1812 r. został zniszczony przez wojska napoleońskie. Mimo 900-letniej historii ze względu na liczne kataklizmy niewiele zachowało się zabytków. Po II wojnie światowej stolica została odbudowana i dzisiejszy Mińsk jest miastem nowoczesnym. Do najciekawszych obiektów historycznych należą: zamek i ruiny świątyni (XII w.), katedra (XVII w.), klasztory barokowe Bernardynów i Bernardynek (XVII w.), cerkiew Petropawłowska (XVII w.).

Brześć — miasto graniczne na trasie Warszawa-Mińsk-Moskwa jedno z najstarszych na Białorusi. Już w 1017 r. kroniki wspominają o nim jako o dobrze umocnionej twierdzy nad Bugiem. Od ok. 1319 r. pozostawał pod władaniem Litwy. W 1569 r. był miejscem zawarcia unii brzeskiej mającej na celu podporządkowanie kościoła prawosławnego Papieżowi. Punktem docelowym wielu wycieczek jest Twierdza Brzeska wsławiona bohaterską obroną w czasie II wojny światowej.

Grodno — miasto położone nad Niemnem, założone zostało przez książąt ruskich pod koniec XI w. jako gród warowny, usytuowany na szlaku bursztynowym. Było ulubioną rezydencją książąt litewskich, a później królów polskich. Zostało następnie przyłączone do Rosji jako miasto gubernialne. W latach 1919-1939 należało do Polski. Zachowały się liczne zabytki: m.in. cerkiew Św. Borysa i Gleba (XII w.), zamek królewski istniejący od 1398 r. przebudowany w XIX w., kościoły: Św. Zofii (XIV w.), Bernardynów (1595 r., rozbudowany w XVII i XVIII w.), Franciszkanów (1635 r.), Wizytek (1663 r. rozbudowany w XVIII w.), zabytkowe domy z XVIII i XIX w.

Nowogródek  —  miasto  wzmiankowane w połowie XI w., dawna stolica oddzielnego księstwa ruskiego, od połowy XIII w. — litewskiego. Tu książę Mendog przyjął chrzest (1251 r.) i koronował się (1253 r.). Od 1795 r. Nowogródek znajdował się pod zaborem rosyjskim, a w latach 1919-39 w granicach Polski. Zachowały się tu ruiny zamku (XIV-XV w.), kościół famy z XV w. (przebudowany w XVIII w.), klasztor Benedyktynek (XVII w.), synagoga (XVII w.), pałac Radziwiłłów (XIX w.), dom-muzeum Adama Mickiewicza, który kształcił się tutaj w latach 1807-15.

Nieśwież — początki miasta sięgają końca XII w. W XIV w. był ośrodkiem ordynacji Radziwiłłów. W XVI w. powstała tu drukarnia kalwińska, w której wydano m.in. w latach 1570-72 tzw. Biblię nieświeską. Od 1793 r. miasto dostało się pod zabór rosyjski, a w latach 1919-39 należało do Polski. Zachował się tu zamek Radziwiłłów wzniesiony w latach 1583-87, rozbudowany w XVII i XVIII w., otoczony bastionami i fosą; wokół zamku park krajobrazowy z XVIII-XIX w. Z innych zabytków należy wymienić: ratusz (1596 r.), hale targowe (XVII w.), klasztory Benedyktynek (1590-96 r.) i Bernardynów (1598 r.), kolegium i kościół Jezuitów (koniec XVI w.) wzorowany na kościele Jezusa (II Gesu) w Rzymie.

Białoruś sąsiaduje z Polską, Litwą, Łotwą, Rosją i Ukrainą. Jest krajem wybitnie nizinnym (ok. 60% powierzchni leży poniżej 200 m n.p.m.), zajmującym zachodnią część Niziny Wschodnieuropejskiej, o rzeźbie polodowcowej. Z zachodu na północny wschód ciągną się liczne wzniesienia morenowe. Najwyżej położona Wysoczyzną Białoruska osiąga wysokość 345 m n.p.m.

Białoruś leży w strefie klimatu umiarkowanego. Średnie temperatury stycznia wynoszą od -4° do -8°, lipca od 17° do 19°C. Średnia suma opadów waha się od 550 mm w części północno-wschodniej do 700 mm na wysoczyznach.

Białoruś ma dobrze rozwiniętą sieć rzek. Największe z nich to: Dniepr z Prypecią, Niemen, Dźwina.

Liczba jezior przekracza 4 tys. Ponad 20% powierzchni kraju pokrywają bagna i moczary zgrupowane w wielkie obszary zwłaszcza w dorzeczu Prypeci. Ponad 30% obszaru zajmują lasy. Na granicy z Polską znajduje się wielki kompleks leśny — Puszcza Białowieska o powierzchni 670 km2.

Występują tu charakterystyczne zbiorowiska leśne i zaroślowe (grądy, łęgi, olsy, bory mieszane, bór sosnowy, bór bagienny) oraz urozmaicony świat zwierzęcy (m.in. żubry, łosie, jelenie, wilki, borsuki).Obszar dzisiejszej Białorusi od VI w. zamieszkiwały słowiańskie plemiona Dregowiczów, Radyminów i Krywiczów. W końcu IX w. ziemie te weszły w skład Rusi Kijowskiej i od tego czasu sztuka białoruska stanowiła integralną część ruskiej kultury artystycznej. Rozwijała się głównie sztuka sakralna: cerkwie (sobór św. Zofii w Połocku z XI w. — odmiana bizantyńskiej cerkwi kopułowo-krzyżowej), budowle obronne (Kreml w Grodnie z XII w.). W XIV w. tereny Białorusi zostały włączone do Wielkiego Księstwa Litewskiego.

Powstały liczne twierdze i zamki gotyckie (Lida, Mir). Mocą Unii Lubelskiej (1569 r.) obszar ten przyłączono do Korony i od tego czasu zaczynają się zaznaczać w sztuce wpływy polskie (późnobarokowe kościoły z XVIII w., tkactwo). W wyniku rozbiorów Polski (1793 r.) ziemie te weszły w skład Rosji, a w 1919 r. powstała republika białoruska. Po wojnie polsko-radzieckiej (1921 r.) zachodnią część Białorusi przyłączono do Polski, a wschodnia weszła w 1922 r. w skład ZSRR jako jedna z republik. W 1940 r. włączono do Białorusi przedwojenne polskie województwa (nowogrodzkie i część białostockiego). W 1991 r. Białoruś — podobnie jak inne republiki — stała się krajem niezależnym.