Przewodnik: Historia Bułgarii, okres bizantyjski, I wojna światowa i II wojna światowa

Już w II tysiącleciu p.n.e. tereny obecnej Bułgarii były zamieszkałe przez Traków, Scytów oraz Daków - plemiona koczownicze zajmujące się pasterstwem. Od VII w. p.n.e. na wybrzeżu Bułgarii pojawili się Grecy z Miletu (Azja Mniejsza) i to oni byli założycielami wielu osad kolonialnych: Apollonia (dziś Sozopol), Mesembria (dziś Nesebyr), Heliopolis (dzisiejsza nazwa Obzor), Odessos (to dzisiejsza Warna), Dionysopolis (dzisiaj Bałczik). Grecy rozpoczęli eksplorację w głąb lądu w V-IV w. p.n.e. Plemiona trackie poddawane były wpływom Greków, co dokumentują znaleziska z grobowców trackich w Kazanłyku (IV-III w. p.n.e.), Pomoriu (IV-II w. p.n.e.) i Panagiuriszte (IV w. p.n.e.).

Tracja weszła w skład państwa macedońskiego w IV w. p.n.e. - to okres hellenistyczny. W okresie hellenistycznym utworzone zostały miasta Filipopolis (dzisiejszy Płowdiw) oraz Serdica (dzisiejsza Sofia). Nad Dunajem zaczęły powstawać miasta warowne, np. Bononia (dzisiejszy Widin), Augusta (dzisiejsze Oriachowo), Novae (obecnie Swisztow), Durostorum (obecna nazwa Silistra). Na terenie Równiny Naddunajskiej powstały: Abritus (dzisiaj Razgrad), Nicopolis ad Istrium (Wielki Tyrnow). Rozbudowano osady/miasta Serdica, Trimoncjum (za czasów rzymskich tak nazywano Płowdiw), Augusta (obecnie Hisaria), Augusta Traiana (dziś miasto Stara Zagora), Odessos. W 395 r. kiedy nastąpił podział imperium rzymskiego tereny Bułgarii włączono do cesarstwa bizantyjskiego. Z okresu bizantyjskiego zachowały się zabytki w Sofii, na wybrzeżu Morza Czarnego oraz w Sandanskim. Słowianie na terenie Bułgarii osiedlili się w VI i VII w.

Pod koniec VII stulecia na tereny Bułgarii przybył turecki lud koczowniczy Protobułgarów. Pierwsze państwo bułgarskie założył przywódca tego ludu, chan Asparuch. Stolicą pierwszego państwa bułgarskiego była Plisca. Protobułgarzy ulegli z czasem wpływom kultury słowiańskiej i przyjęli jej język.

Chrystianizacja Bułgarii (863 r.), powszechne użycie języka bułgarskiego przez misjonarzy bizantyjskich Cyryla i Metodego, powstanie drugiego państwa bułgarskiego w 893 roku (stolica Perysław) to najważniejsze fakty, które nastąpiły w IX wieku. Bułgaria utraciła jednak swą niepodległość na 300 lat na rzecz Bizancjum.

Trzecie państwo bułgarskie utworzył car Ansen w 1188 r., a jego stolicą mianował Wielki Tyrnow (wzgórze Cerewec). Na skutek najazdu Turków osmańskich w 1396 r. trzecie państwo bułgarskie upadło. Przez 500 lat Turcy okupowali Bułgarię, przekształcając tutejszy krajobraz, kulturę i sztukę: powstało wiele meczetów, tureckich warowni, łaźni i mostów. Zabytki z okresu tureckiego można do dziś oglądać na terenie całej Bułgarii. Władze tureckie w sposób uprzywilejowany traktowali jednak monastyry prawosławne i jedynie tam mogły być krzewione język i rdzenna sztuka bułgarska (np. monastyr Rilski).

Klęska Turcji pod Wiedniem w 1683 r. na terenie Bułgarii oznaczała ożywienie gospodarcze, kulturalne i coraz bliższą perspektywę uwolnienia się spod panowania Turków. W okresie Wiosny Ludów wzmocnił się bułgarski ruch patriotyczny. Wasyl Lewski stanął w 1869 r.  na czele Centralnego Komitetu Rewolucyjnego. Christo Botew, kolejny przywódca Komitetu, wszczął powstanie w 1876 r., które zakończyło się klęską - Turcy krwawo je stłumili. Rosja wypowiedziała wojnę Turcji i po walkach pod Plewen (1877 r.) i na przełęczy Szipka (1878 r.), które Rosjanie wygrali, w 1878 r. powstało niepodległe Księstwo Bułgarskie, którego stolica znalazła się w Sofii. Księstwo Bułgarskie nie obejmowało obszaru Niziny Górnotrackiej z Płowdiwem - był to teren Rumelii Wschodniej i pozostał on we władaniu Turków. Dopiero w 1885 r. również i Rumelia Wschodnia stała się częścią Bułgarii. Dziś miejsca historycznie związane z okresem wojny rosyjsko-tureckiej (np. Plewen, przełęcz Szipka, Sofia) są jednymi z najciekawszych atrakcji turystycznych Bułgarii.

W czasie wojen bałkańskich na początku XX w. Bułgarii udało się powiększyć swoje terytorium (głównie kosztem Turcji). Część zdobytych wtedy terenów podczas I wojny światowej Bułgaria utraciła (walczyła po stronie Niemiec).

Bułgaria w II wojnie światowej od roku 1941 stała po stronie państw osi a od roku 1944 - po stronie ZSRR (kiedy sukces odniosło powstanie antyfaszystowskie).

Bułgarska Republika Ludowa powstała w 1946 r. Nazwa ta została zmieniona w 1990 r. - przyjęto wtedy nazwę Republika Bułgarii.