Przewodnik: Stara Płanina, Wielkie Tyrnowo, Bałkan Wschodni, Zachodni i Środkowy, pasma górskie, uzdrowiska. Regiony turystyczne Bułgarii

Na południu Równiny Naddunajskiej znajduje się Przedgórze Staropłanińskie. Jest to łagodne przejście z równiny do górskiego łańcucha Bałkanu - Starej Płaniny. Ten twór geologiczny został utworzony w orogenezie alpejskiej. Stara Płanina biegnie na długości 550 km od od granicy z Jugosławią aż do Morza Czarnego. W obrębie Starej Płaniny wyróżnia się Bałkan Wschodni, Środkowy i Bałkan Zachodni.

Turystyczny region Bułgarii staropłaniński jest tożsamy z zasięgiem przedgórza i głównego masywu Starej Płaniny. Dla turystów największymi atrakcjami regionu są:

• przełomy rzeczne (zwłaszcza Iskyru, Witu, Osymu i Jantry)
• trasy widokowe biegnące przełęczami: Petrochańską, Złaticką, Trojańską, Szipka, Kotleńską
• widokowe trasy kolejowe: przejazd pociągiem z Wielkiego Tyrnowa do Starej Zagory, podróż koleją z miejscowości Razdelna do miejscowości Karnobat
• formy krasowe, zabytki, folklor

Najważniejszym ośrodkiem turystyki w regionie Starej Płaniny jest Wielkie Tyrnowo. Leży ono na wzgórzach w zakolach rzeki Jantry.

Główną atrakcją turystyczną Wielkiego Tyrnowa są zabytki architektury:

• pozostałości dawnych budowli na wzgórzu Carewec - ruiny stolicy Bułgarii z XII-XIV w., na które składają się twierdza, pałace carskie oraz Skała Straceń
• Trapezica, czyli ruiny 17 cerkwi i dworów szlacheckich

Atrakcje turystyczne w pobliżu miasta Wielkie Tyrnowo:

• monastyr Przeobrażenski (XVI w.)
• Arbanasi - wieś-muzeum, w której znajdują się 2 klasztory, domy z XVI - XVII w.
• wieś Nikjup, w której znajdują się ruiny rzymskiego miasta z I w.

Na Bałkan Zachodni składają się przede wszystkim masywy wapienne i z piaskowca. Najwyższym szczytem Bałkanu Zachodniego jest Midżur: 2169 m n.p.m.

Górski krajobraz Bałkanu Zachodniego urozmaicony jest przez przełomowe doliny rzeki Łom, Ogosta, Iskyr. Ta ostatnia rzeka jest jedyną, która przecina Starą Płaniną w poprzek długim na 68 km przełomem.

Na terenie Bałkanu Zachodniego występują twory zjawisk krasowych (np. jaskinia Ledenika - Wraca), formy skalne utworzone na skutek erozji (ciekawe formy tego typu w okolicy miejscowości Bełogradczik), korzysta się też na tym obszarze z dobrodziejstw źródeł mineralnych, np. w miejscowości Wyryszec.

Bałkan Środkowy to obszar między przełęczą Złatnicą a przełęczą Wratnicką. Bałkan Środkowy jest najwyższą częścią Starej Płaniny: najwyższy szczyt Bałkanu Środkowego to Botew 2376 m n.p.m. Skały krystaliczne i wapienne to główny budulec Bałkanu Środkowego. Na skutek działania zjawisk krasowych na tym obszarze powstało wiele wiele jaskiń a także przełomowe odcinki dolin rz. Wit, Osym, Jantra oraz dopływów tych rzek.

Bałkan Środkowy tworzy naturalny, wysoki i słabo rozczłonkowany mur, który utrudnia komunikację między środkową oraz północną Bułgarią, a także stanowi barierę klimatyczną.

Bałkan Wschodni biegnie od Przełęczy Wratnickiej na wschód aby w okolicach przylądka Emine opaść stromym, stumetrowym urwiskiem do Morza Czarnego. Bałkan Wschodni jest najniższą część masywu Starej Płaniny (najwyższy szczyt ma 1181 m n.p.m.). Bałkan Wschodni zbudowany jest przede wszystkim ze skał fliszowych. Skały fliszowe ulegają, chociaż w mniejszym stopniu niż skały innych części Starej Płaniny, zjawiskom krasowym.

Na południu Stara Płanina biegnie do obniżenia tektonicznego, tzw. pasa przejściowego. Przejście to jest gwałtowne i ma formę stromego progu o wysokości względnej dochodzącej do 2000 m w rejonie Bałkanu Środkowego.

W obrębie pasa przejściowego wykształciły się podłużne ciągi: kotlin północnych lub subbałkańskich, średnio wysokich gór (z pasmem Średniej Góry) i kotlin południowych.

Sredna Góra to trzon orograficzny pasa przejściowego. Rozciąga się on od doliny rz. Iskyr po dolinę rz. Tundża. Jest to Antybałkan.

Antybałkan to to silnie rozczłonkowane pasmo górskie z najwyższym szczytem Bogdan 1604 m n.p.m. Zbudowane jest z fliszu, wapieni, skał krystalicznych. Grupy górskie w otoczeniu Koltliny Sofijskiej stanowią kontynuacją pasma Srednej Góry.

Szczyty masywu Sredna Góra osiągają wysokości do tych w Bałkanie Zachodnim. Najbardziej skrajne typy rzeźby występują między płaską Kotliną Sofijska a górującą nad nią masywną grupą Witoszy.

Szczyt Witoszy, Czarny Wierch 2290 m n.p.m. to jest najwyższe wzniesienie pasa przejściowego.

Góry Strandża (do 454 m n.p.m.) są przedłużeniem Średniej Góry na wschodzie, leżą przy granicy bułgarsko - tureckiej. Bankia, Hisaria, Stara Zagora to miejscowości w obrębie pasa przejściowego znane ze źródeł wód mineralnych.

W dorzeczu górnej Strumy (kotlina Pernica, Kotlina Radomirska, Kotlina Samokowska) znajdują się mniejsze kotliny składające się na ciąg kotlin południowych. Największą kotliną, płasko i nisko położoną jest Nizina Górnotracka w trójkącie Pazardżik-Stara Zagora- Swilengrad-Pazardżik.

Od wschodu Nizina Górnotracka zamknięta jest górami Sakar, które oddzielone są od Strandży doliną rz. Tundża. Główny szlak lądowy z Europy do Azji biegnie Kotliną Sofijską.

Uzdrowiska w Srednej Górze:

• Panagiuriszte
• Hisaria (z czasów rzymskich, zabytkowe bizantyńskie mury z bramami, 7 tureckich łaźni)
• Stara Zagora (meczety z XVIII w.).