Przewodnik: architektura Portugalii, sztuka

Wczesne średniowiecze to rozwój architektury Portugalii przebiegający pod wpływem francuskiego budownictwa romańskiego. W średniowieczu powstały katedry w miastach Porto, Braga, Evora czy Coimbra, które z przyczyn sytuacji politycznej musiały mieć bardzo często cechy budownictwa obronnego.
Cystersi w końcu XII wieku wprowadzili na terenie Portugalii gotyk. Najstarszym przykładem gotuku portugalskiego jest klasztor i kościół w Alcobaca, ufundowany w XII w. przez króla Alfonsa lub zamki gotyckie w Leiria (z 1131 roku), Pombal (z 1161 roku) i Estremoz (z 1201 roku).

Gotyk manueliński to późnogotyckie, rozwinięte formy budownictwa o oryginalnym stylu. Charakteryzuje go bogata dekoracja architektoniczno-rzeźbiarska. Przykładami gotyku manuelińskiego mogą być np.: kościół w Tomar (wielka nawa powstała w latach 1510-1515), Setubal (Igreja de Jesus 1498 r.), Batalha (Opactwo Santa Maria da Vitória — rozbudowywane w latach 1495-1521), Guarda (katedra budowana w latach 1390-1540 r.).

Na terenie Portugalii krzyżowały się szlaki wiodące do Ameryki i Afryki, a to z kolei odegrało ważną rolę w rozwoju i historii kraju. Położenie Portugalii ułatwiło i wpłynęło na uczestnictwo w wybitnych odkryciach geograficznych. Szczytowy okres potęgi portugalskiej przypada na przełom XV i XVI wieku. W tym okresie bowiem wpływy Portugalii sięgnęły od Brazylii aż po Chiny i Indie.

Epoka renesansu, kiedy to miało miejsce najwięcej odkryć geograficznych, pozostawiła wiele klasycznych w kształcie kościołów, klasztorów i innych budowli. Przykładem renesansowych kościołów mogą być takie obiekty, jak

• kościoły i klasztory Nossa Senhora da Graca w Evorze (1531 rok),
• Sao Dominigos w Elvas (XVI w.),
• Claustro de la Hospederija (1543 r.),
• Claustro de Santa Barbara (1550 r.)
• Claustro Mayor (1557 r.)

Bogactwa zwożone z portugalskich kolonii nie zapobiegły osłabieniu władzy królewskiej. Wpłynęły na to wysokie koszty utrzymywania floty a potem wojna w Maroku (1578 rok). Unia personalna z 1580 roku, na mocy której Portugalia została włączona do Hiszpanii spowodowała upadek potęgi Portugalii. Portugalski dwór został przeniesiony do Madrytu, a to spowodowało schyłek kultury narodowej. Wtedy w sztuce portugalskiej uwidoczniły się wpływy hiszpańskiego plateresco, ale też reminiscencje sztuki mauretańskiej.

Portugalia w roku 1640 odzyskała niepodległość, wykorzystując wojnę hiszpańsko-francuską oraz powstanie w Katalonii. W tym okresie źródłem zasobów stała się Brazylia (wszystkie azjatyckie kolonie portugalskie zostały utracone w XVI wieku). Wtedy też dzięki brazylijskiemu złotu i diamentom możliwe było rozwinięcie baroku. Na terenie Portugalii powstało wtedy mnóstwo budynków sakralnych, których wnętrza ozdabiane były polichromią i złoconymi rzeźbami. Przykładem baroku może być klasztor w Mafra (XVIII w.), kolegium jezuickie w Coimbrze (XVIII w.), kościoły Clerigos (1740 r.) w Porto i Engracia (1750 r.) w Lizbonie.

W 1755 roku Lizbonę nawiedziło potężne trzęsienie ziemi.

W pierwszej połowie wieku XIX Portugalia trzykrotnie odczuła inwazję wojsk Napoleona (było to w latach 1807-1811). W 1822 roku nastąpiło oderwanie Brazylii od Portugalii, a w latach 1830-1846 Portugalia została dotknięta wojną domową.

W połowie XIX wieku nastąpiło względne ustabilizowanie sytuacji. Rozbudowywano miasta, rozwija się rybołówstwo i przemysł tekstylny.

W portugalskim budownictwie pojawił się wpływ francuskiej architektury neoklasycystycznej (Basilica da Estrela w Lizbonie). Romantyzm natomiast przyniósł powrót do tradycji gotyckiej i manuelińskiej (pałac Pena w Sintrze, dworzec Rossio w stolicy Portugalii).