Przewodnik: Geografia Szwajcarii, najwyższe szczyty, rzeki, jeziora, doliny, Wyżyna Szwajcarska, ukształtowanie terenu, krajobraz, średnia wysokość n.p.m.

Podział Szwajcarii na krainy geograficzne:

• Alpy
• Wyżyna Szwajcarska
• góry Jura

Dufour to najwyższy szczyt Szwajcarii. Znajduje się w grupie Monte Rosa a a wysokość Dufour to 4634 m n.p.m. Jezioro Maggiore jest najniżej położonym jeziorem na terenie Szwajcarii (193 m n.p.m.)

Średnia wysokość Szwajcarii nad poziomem morza wynosi 1350 m. Alpy na terenie Szwajcarii osiągają średnio 1850 m n.p.m. Teren Jury oraz Wyżyny Szwajcarskiej ma średnią wysokość 720 m n.p.m.

Duże różnice wzniesień, gdzie wysokość względna osiąga nawet 4385 m występuje na powierzchni niewielkiej - to tylko 41.000 km².

Krajobraz Szwajcarii to głównie Alpy, które wpłynęły na historię, kulturę i tradycje tego kraju. Dzięki licznym przełęczom i dolinom na terenie Alp szwajcarskich, miejscowości górskie są bardzo dobrze dostępne, jeśli chodzi o komunikację. Najważniejsze przełęcze w Alpach szwajcarskich:

• Wielka Św. Bernarda 2473 m n.p.m.
• Simplon 2009 m n.p.m.
• Furka 2431 m n.p.m.
• Św. Gotharda 2108 m n.p.m.
• Spliigen 2115 m n.p.m.
• Albula 2315 m n.p.m.

Najbardziej typowymi dla krajobrazu Szwajcarii elementami są przede wszystkim:

• góry
• jeziora
• bujna roślinność śródziemnomorska (oliwki, figi, granaty, cytrusy, pinie, cyprysy, kamelie, magnolie)
• elementy podobne do tych, jakie można spotkać we Włoszech: architektura, folklor (zwyczaje i ubiór), styl życia
• Ośrodki turystyczne, ośrodki sportów wodnych, uzdrowiska klimatyczne, starych zabytkowych miasteczek.

Urozmaicony krajobraz to cecha Szwajcarii Środkowej. Mamy tutaj całą gamę krain fizjograficznych: od Wyżyny Szwajcarskiej, Prealpy i Alpy Północne z krajobrazem wysokogórskim. 

Krystaliczne Alpy Urneńskie leżąna zachód od rz. Reuss. Bardzo charakterystyczne są:

• zespół górski Dammastock (3633 m n.p.m.)
• lodowiec Rodanu
• grupa Titlis (3239 m n.p.n.

Po wschodniej stronie rz. Reuss znajdują się Alpy Glarneńskie z wapienną, silnie zlodowaconą grupą Todi (3614 m n.p.m.).

Na granicy Wyżyny Szwajcarskiej i Alp, w dolinie rz. Reus, znajduje się słynne Jezioro Czterech Kantonów. Jego kształt jest nieregularny. Jezioro rozgałęzia się w różnych kierunkach. W zachodniej części znajdują się jeziora:

• Lucern
• Kussnacht
• Alpnach

W części środkowej są jeziora Gersau i Urn.

Jezioro Czterech Kantonów i otaczające je góry tworzy atrakcyjny i charakterystyczny dla Szwajcarii piękny krajobraz.

Schwyz, Uri, Unterwalden (prakantony) to najstarszy region Szwajcarii. To one w 1291 r. utworzyły Związek Wieczysty, który stanowił początki Konfederacji Szwajcarskiej. W czasach reformacji broniły katolicyzmu, od roku 1845 należały do Sonderbundu.

Schwyz znajduje się nad jeziorami Zuryskim, Zug i Jeziorem Czterech Kantonów, na obszarze Wyżyny Szwajcarskiej, krainy prealpejskiej Sihl i zahacza o północną część Alp Glarneńskich.

Masyw Rigi o wys. 1787 m n.p.m. znajduje się w górzystej części Wyżyny Szwajcarskiej. Nazwa pochodzi od rzymskiego Regina Montis. W obrębie masywu Rigi znajduje się wiele stacji klimatycznych, ośrodków narciarskich i ośrodków sportów wodnych.

Miejscowość Gersau znajduje się południowym stoku Rigi, nad brzegiem jeziora. Panują tutaj dogodne warunki klimatyczne: rosną tutaj kasztany jadalne, figi, winorośla.

Przy przejściu z jeziora Gersau do Urn znajduje się Brunnen (przy drodze na Przełęcz Św. Gotharda. Wzdłuż jeziora Urn biegnie znana, wybudowana w 1867 roku,widokowa droga Axenstrasse.

Stolicą kantonu Szwyz jest miasto o tej samej nazwie. Zabytki architektury barokowej są przeważające w starej zabudowie miasta. Zachowały się domy miejskiego patrycjatu z XVII-XVIII wieku. Muzeum szczyci się przechowywanym w jego archiwum dokumentem Związku Wieczystego z 1291 r. Miasto Küsstnacht związany jest z legendą Wilhelma Tella (jest tutaj jego pomnik) oraz i habsburskiego wójta Gesslera.

Einsiedeln to cel pielgrzymów. Znajduje się tutaj kościół i klasztor barokowy z XVII, XVIII w., W roku 934 powstało tutaj opactwo benedyktynów zał. w 934 r.

Kanton Uri charakteryzuje się krajobrazem wysokogórskim. Alpy Urneńskie i Glarneńskie przedzielone są przełomową doliną rzeki Reuss. Jest ona istotnym elementem komunikacyjnego ciągu transalpejskiego. Jest tutaj linia kolejowa, która w Göschenen wchodzi do tunelu pod Przełęczą Św. Gotharda (tunel wybudowano w latach 1872-1880 r.). Przełęczą Św. Gotharda biegnie też widokowa, atrakcyjnie przebiegająca droga. Najciekawszym odcinkiem jest w przełomie Schóllen, gdzie znajdują się m.in. powstały w 1830 roku diabelski most z 1830 r. oraz pomnik upamiętniający walki między wojskami francuskimi i rosyjskimi pod wodzą Suworowa 1799 r.

W pobliżu Andermatt (1444 m n.p.m.) stacja klimatyczna i ośrodek sportów zimowych w dolinie rzeki Urseren (górny bieg Reuss). Splatają się tutaj w węzeł komunikacyjny najistotniejsze drogi Alp Szwajcarskich:

• na wschód przełęcz Oberalp (2044 m n.p.m.) do Gryzonii (dolina Innu)
• na południe Przełęcz Św. Gotharda (2108 m) do Ticino (dolina Ticino)
• na zachód przełęcz Furka (2431 m) do Valais (dolina Rodanu)
• na północ doliną rzeki Reuss do Jeziora Czterech Kantonów.

Stolicą kantonu Uri jest miasto Altdorf, w którym atrakcją turystyczną są zabytki architektury z okresu XVI - XIX w. W Altdorf znajduje się pomnik legendarnego Wilhelma Tella postawiony w 1895 roku. Związana z tradycjami Związku Wieczystego łączka Rutli (Rutliwiese) znajduje się na zachodnim brzegu jeziora.

Na południe od Jeziora Czterech Kantonów znajduje się kanton Unterwalten. Przeważający tutaj krajobraz prealpejski z górą Pilatus o wys. 2120 m n.p.m. jedynie w południowej części kantonu Unterwalten zmienia się w górski za sprawą obecnych tutaj zachodnich stoków Alp Urneńskich.

Unterwalden podzielony jest na dwa półkantony:

• Oberwalden ze stolicą Sarnen
• Nidwalden ze stolicą Slans (jest tutaj pomnik Arnolda Winkelrieda, który w Slans się urodził)

Sarnen i Slans są miasteczkami zabytkowymi. Uzdrowisko Egelberg znajduje się u podnóża zlodowaconej grupy górskiej Titlis. Egelberg ma też bogatą historię, która wiąże się z założonym tutaj w 1120 roku klasztorem benedyktynów. Dzisiejsza forma tego klasztoru pochodzi z XVIII w.

Większa część kantonu Lucerna leży na Wyżynie Szwajcarskiej. Najbardziej charakterystycznymi cechami krajobrazu szwajcarskiego kantonu Lucerna są jeziora, dolina Entlebuch z rzeką Kleine Emme. W alpejskiej części kantonu Lucerna (na południu) są zbocza Brienzer Rothorn (2350 m n.p.m.).

Nad Jeziorem Czterech Kantonów w masywie Rigi położone są stacje klimatyczne:

• Rigi Kaltbad (1435 m n.p.m.)
• Rigi Klosterli (1302 m n.p.m.)
• kąpieliskoWeggis
• kąpielisko Vitznau

Atrakcją turystyczną jest najstarsza w Europie kolejka zębata z Vitznau (445 m n.p.m.) na Rigi Kulm (1787 m).

Stolicą kantonu jest miasto Lucerna. To jeden z najstarszych ośrodków hotelarstwa w Szwajarii. Rozwój Lucerny rozpoczął się już w IX w., kiedy postała tutaj (przy klasztorze) osada, która przekształciła się w rybacką wieś a potem w miasto.

W Związku Wieczystym Lucerna znalazła się w roku 1332. Sprowadzono tutaj jezuitów. Lucerna w 1845 r. stanęła na czele Sonderbundu.

Zabytki Lucerny:

• Kappellbrucke (kryty most drewniany)
• Wasserturm z XIV w.
• barokowy kościół jezuitów
• ratusz z XVII w.

Lucerna słynie z odbywających się tutaj od roku 1938 festiwali muzycznych.

Najmniejszym, obejmującym 239 km², kantonem Szwajcarii jest Zug. Jest gęsto zaludniony: na jeden km2 przypadają 332 osoby. Zug znajduje się na Wyżynie Szwajcarskiej, w jej części południowo-wschodniej przechodzi w Prealpy.

Alpy na terenie Szwajcarii są węzłem hydrograficznym a za razem stanowią dział wodny 5 dorzeczy.

Przeważająca część Szwajcarii (67% powierzchni kraju) znajduje się w dorzeczu Renu, kolejno jest dorzecze Rodanu (18% powierzchni Szwajcarii), dorzecze Padu (9% powierzchni), dorzecze Dunaju (4% pow. Szwajcarii), dorzeczu Adygi (0.4% pow.).

Najdłuższe rzeki Szwajcarii:

• Ren 375 km (długi odcinek Renu wyznacza granicę Szwajcarii)
• Aare (295 km), główna rzeka Wyżyny Szwajcarskiej, dopływ Renu
• Thur (125 km)
• Rodan (264 km) w górnych alpejskich odcinkach
• Inn (104 km)
• Ticino (91 km)

Obecność jezior pochodzenia polodowcowego jest główną cechą krajobrazu alpejskiego. Najwięcej jezior leży w wysokich górach, ale występują one na terenie Szwajcarii również na Wyżynie Szwajcarskiej i na obrzeżach gór.

Największe jeziora Szwajcarii:

• Genewskie (pow. 582 km²)
• Bodeńskie (pow. 538 km²)
• Maggiore (pow. 212 km²)
• Neuchatel (pow. 216 km²)
• Jezioro Czterech Kantonów (pow. 114 km²)
• Zuryskie (88 km²)

Stref roślinnych na terenie Szwajcarii można wyróżnić siedem. Występuje tutaj zarówno roślinność charakterystyczna dla środkowej europy i śródziemnomorska, ale również roślinność alpejska. Lokalne czynniki wpływają na skład roślinny oraz zasięg występowania poszczególnych stref roślinności.