Gryzonia
Największy kanton Szwajcarii to Gryzonia. Ma powierzchnię 7109 km2. Rekordowo niska na terenie Gryzonii jest gęstość zaludnienia - to tylko 24 osoby na km2. To najsłabiej zaludniony kanton.
Nazwa niemiecka kantonu to Graubünden, włoska Grigioni, retoromańska Grischun, francuska Grisons.
Cały obszar Gryzonii znajduje się w Alpach. Charakterystyczny jest występujący tutaj korzystny mikroklimat oraz źródła dobroczynnych wód minralnych. Atrakcjami turystycznymi Gryzonii są również cenione w świecie zabytki wysokiej klasy.
Jak niemal wszystkie kantony, również Gryzonia wykazuje duże kulturowe zróżnicowanie. Kanton podzielony jest na strefy językowe:
- w części południowej Gryzonii jest strefa języka włoskiego, która pokrywa około 14% kantonu
- zamieszkujący w dolinach Innu i Renu posługują się językiem retoromańskim i jest to około 31% powierzchni Gryzonii
- północna, protestancka część kantonu to strefa języka niemieckiego i stanowi ona 55%
Przejdź do
Szlaki komunikacyjne
Szwajcarski kanton Gryzonia odgrywał (i odgrywa nadal) ważną rolę w komunikacji na terenie dzisiejszej Szwajcarii, ale również komunikacji w Europie. Przez tereny Gryzonii prowadziły szlaki handlowe wykorzystywane przez kupców jeszcze w czasach imperium rzymskiego. Utwardzone drogi powstawały na terenie Gryzonii od XIX wieku.
Dolina Renu przełęczami Furka i Oberalp łączy Valais i Jezioro Bodeńskie. Jeziorem Bodeńskim. Doliny rzek Mera i Inn jest połączeniem między Austrią (Tyrol) a Włochami (jezioro Como). Połączone z wyżej wymienionymi szlakami są przebiegające w poprzek przejścia przez Alpy. Są to przede wszystkim droga oraz kolej retycka biegnąca przełęczą Albula z tunelem długości 6 km oraz przełęcz Bernina łącząca dolinę Renu z włoskim regionem Valtellina w dolinie rzeki Addy. Chur to komunikacyjny węzeł kolejowy, w którym łączą się wszystkie trasy kolejowe z przełęczy.
Biegnąca doliną Hinterrhein (przełom via Mala koło Zillis) droga przez miejscowość Thusis, przełęcz Bernardino oraz przełęcz Splugen do Włoch i dalej do Bellinzony. Przez przełęcz Lukmanier (wys. 1919 m n.p.m.) biegnie droga łącząca dolinę Renu z Włochami z miejscowości Disentis do Bellinzony.
Historia Gryzonii
Początkowo zamieszkała przez plemię pochodzenia etruskiego (Retów) Gryzonia, co było genezą utworzenia tutaj w czasach rzymskich prowincji Recja (za czasów cesarza Oktawiana). Od VI w. tereny te były pod panowanie Franków. Od IX w. Gryzonia weszła w skład królestwa wschodniofrankońskiego, potem od X stulecia należała do Rzeszy. Władzę w Gryzonii sprawowali feudałowie. Zbrojnie utworzone w XIV w. związki mieszczańsko-chłopskie przeciw wstawiali się w ten sposób sprawowanej władzy (1395 r. Graue Bund, skąd nazwa Graubunden). Gryzonia sprzymierzyła się przeciwko cesarzowi Maksymilianowi I z Konfederacją Szwajcarską w roku 1498. W czasach Napoleona (1803 r.) Gryzonia została włączona jako kanton.
Chur
Chur to miasto będące stolicą kantonu Gryzonia. Leży na skraju doliny Renu. Włoska nazwa Chur to Coira, retoromańska brzmi Cuera, nazwa z czasów rzymskich brzmi Curia Raetorum. W Chur od V stulecia siedzibę miało biskupstwo.
Zabytki Chur to przede wszystkim architektura z czasów rzymskich, karolińskich, budowle romańśkie, gotyckie, barokowe (przykładem jest romańsko-gotycka katera w Chur). Stolica kantonu Gryzonia jest zarazem centrum kulturalnym Retoromanów.


