Kraków Częstochowa

Region Krakowsko-Częstochowski
Rozległy region turystyczny obejmuje część Wyżyny Śląskiej i Wyżyny Woźnicko-Wieluńskiej, Wyżynę Krakowsko-Częstochowską, część Wyżyny Małopolskiej i fragment Północnego Podkarpacia (Brama Krakowska).

Przez obszar ten przebiega pasmo jurajskich wapiennych wzgórz i skał o wysokości od około 300 m w okolicach Częstochowy do 450-500 m (Ogrodzieniec, 504 m n.p.m.). Rozwinięte są tu zjawiska krasowe. Ponad płaską powierzchnią wyżyn często wznoszą się ostańcowe skałki wapienne. Licznie występują jaskinie (zwłaszcza w Dolinie Prądnika). Region charakteryzuje deficyt wody, co sprawia, że jest on na ogół pozbawiony lasów (zachowały się głównie na zboczach dolin w południowej części tego obszaru). Utworzono tu Ojcowski Park Narodowy oraz Zespół Jurajskich Parków Krajobrazowych. Wzdłuż krawędzi Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej prowadzi turystyczny Szlak Orlich Gniazd. Dominuje turystyka poznawcza oraz wypoczynek weekendowy mieszkańców GOP-u i aglomeracji krakowskiej.
Do wielkich centrów turystyki krajoznawczej należą: Kraków i Częstochowa, zaś z innych miejscowości: Krzeszowice (dawne uzdrowisko, od XVIII w.), Pieskowa Skała (jeden z najpiękniejszych w Polsce zamków, XIV-XVI w.), Ogrodzieniec (ruiny zamku, XVI w.) i Ojców (jaskinie, zabytki, letnisko).

Kraków — ośrodek gospodarczy, kulturalny i naukowy. Pierwsze ślady osadnictwa sięgają paleolitu. Zalążkiem miasta byto wzgórze wawelskie, gdzie ok. VIII-IX w. istniał potężny gród — ośrodek polityczny księstwa Wiślan. Za panowania Kazimierza Odnowiciela (1034-68 r.) Kraków stał się rezydencją książąt i królów polskich. Przywilej lokacyjny pochodzi z 1257 r. Od 1320 r. był stolicą Polski. W 1364 r. Kazimierz Wielki założył tu uniwersytet. Odnowił go Jagiełło ok. 1400 r. Okres świetności miasta przypadał na czasy Jagiellonów. W 1596 r. Zygmunt III przeniósł stolicę do Warszawy. Przyczyniło się to do chwilowego upadku miasta, który został następnie pogłębiony klęskami żywiołowymi i rozbiorami Polski (zabór austriacki). Lata 1815-46 to okres Rzeczpospolitej Krakowskiej. Był najważniejszym ośrodkiem politycznym w zaborze austriackim, a od drugiej połowy XIX w. centrum życia kulturalnego i naukowego. Podczas okupacji hitlerowskiej stanowił siedzibę władz tzw. Generalnego Gubernatorstwa. 6 XI 1939 r. uwięziono i wywieziono do obozu koncentracyjnego w Sachsenhausen 184 profesorów i pracowników naukowych Uniwersytetu Jagiellońskiego. Po wyzwoleniu nastąpił rozwój miasta i prze-
mysłu. W 1949 r. rozpoczęto budowę Huty im. Lenina (ob. im. Sendzimira) i dzielnicy Nowa Huta.

Kraków stanowi najbogatszy w Polsce zespół zabytkowy wysokiej klasy. Zabytki grupują się na wzgórzu wawelskim, w obrębie śródmieścia zamkniętego Plantami (XIX w.), na Kazimierzu i Stradomiu. Za zabytkowy uznano układ urbanistyczny Starego Miasta w obrębie murów obronnych.Kompleks zabudowań Wawelu obejmuje: kościół katedralny (1320-64 r.) z licznymi kaplicami i nagrobkami królów, grobami królewskimi i sarkofagami w kryptach oraz Skarbcem; zamek królewski (połowa XIV w., rozbudowa renesansowa 1507-36 r.) z licznymi komnatami, kolekcją arrasów flamandzkich, skarbcem, zbrojownią, zbiorami orientalnymi; domy kanoników i wikarych katedralnych (XV w.) z Muzeum Archidiecezjalnym; zachowane obwarowania średniowieczne, m.in. z kilku basztami. Ponadto do najcenniejszych zabytków Krakowa zalicza się: kościół romański Św. Andrzeja, kościół archiprezbiterialny NMP (Mariacki) z XIII-XIV w. z polichromią J. Matejki i słynnym ołtarzem Wita Stwosza (1477-89 r.); kościół kolegiacki Św. Anny (1689-1703  r.);  zespoły  klasztorne  augustianów (1345-początek XV w.) i kamedułów na Bielanach (1610-30 r.); opactwa cystersów w Mogile — Nowa Huta (głównie XIII w.) i benedyktynów w Tyńcu (od XI w.); zespół fortyfikacji Bramy Floriańskiej z Barbakanem (XIV-XV w.); Sukiennice (XIV-XVI w.); Collegium Maius Uniwersytetu Jagiellońskiego (obecnie muzeum UJ; XV-XVI w.), kilka synagog w dzielnicy Kazimierz. Liczne muzea.

Częstochowa — ośrodek przemysłowy, religijny i kulturalny. Przywilej lokacyjny na prawie niemieckim pochodzi z 1356 r. W 1382 r. książę Władysław Opolski osadził przy kościele na Jasnej Górze zakon Paulinów. Jest najważniejszym w Polsce ośrodkiem kultu religijnego, związanego z obrazem Matki Bożej na Jasnej Górze. Należy równocześnie do głównych ośrodków kultu maryjnego w świecie chrześcijańskim. Zespół klasztorny OO. Paulinów pochodzi z XIV-XVII w. Stałe ekspozycje w klasztorze są w Skarbcu, Arsenale i muzeum. Rocznie sanktuarium odwiedza ok. 4 min pielgrzymów, z tego blisko 100 tys. obcokrajowców z ponad 100 krajów. Charakterystycznym zjawiskiem dla tego ośrodka są piesze pielgrzymki, przybywające z całej Polski. Uczestniczy w nich co roku ok. 300 tys. pątników, w tym również z zagranicy.